Melin Drafod

Annibyniaeth – y Tu Allan i’r Bocs

Ofn annibyniaeth? Rydym mewn ymgyrch etholiadol ble mae’n ymddangos bod cefnogwyr annibyniaeth Cymru yn osgoi’r pwnc, tra bod Unoliaethwyr yn ceisio hybu teimladau o ofn tuag at annibyniaeth. Mae’r Unoliaethwyr yn defnyddio math o “Project Fear”, tacteg bwerus sy’n atal meddwl hirdymor ystyrlon am y newid sydd ei angen i wella ein gwlad. Mae’n anodd gwrthsefyll diwylliant diog y grymoedd ceidwadol sydd mor benderfynol o gadw popeth fel y maent a’n hatal rhag meddwl “y tu allan i’r bocs”.

Un o ddulliau’r sefydliad unoliaethol o’n cadw mewn bocs ydy cyflwyno adroddiadau fel yr un yma gan Swyddfa Cymru sy’n fframio’r drafodaeth drwy gymharu, mewn ffordd anghytbwys, incwm a gesglir yng Nghymru yn unig yn erbyn gwariant a wariwyd ar ein rhan ledled y DU a thu hwnt, heb fod gennym fawr ddim rheolaeth drosto. Bydd y gwleidyddion cul hyn yn dehongli hyn yn ddifeddwl fel diffyg o tua £7,000 i bob un ohonom, ond dyma agwedd goruchwylwyr di-hid nad oes ganddyn nhw ddiddordeb mewn ystyried o ddifri beth sy’n bwysig a beth sydd ddim yn bwysig, beth sy’n bosibl a beth sydd ddim yn bosib, yn ein byd o newid parhaus.

Mae annibyniaeth yn syniad llawer mwy na hynny, yn syniad sydd â chyd-destun byd-eang lle mae anghydbwyseddau cymdeithasol cyfoeth, grym, a’r amgylchedd bellach yn anghynaladwy. Mae’n rhaid i’r byd, gan gynnwys y DU, newid. Gall hyn ddod â chyfleoedd a chanlyniadau gwell i Gymru, os gallwn ni feddwl a gweithio’n ddigon caled.

Allwn ni ddim fforddio osgoi’r pwnc hwn, waeth beth yw blaenoriaethau tymor byr ein gwleidyddion, ac er nad oes cynlluniau manwl ar gyfer annibyniaeth yn eu lle ar hyn o bryd. Mae’n drafodaeth allweddol wrth i ni ystyried cyfeiriad posibl ein gwlad. Mae rhai polisïau wedi eu hamlinellu isod, mewn ymgais i ddeall y darlun ehangach ac ymateb i rai o’r heriau sy’n ein hwynebu.

Polisïau tymor byr ar gyfer Cymru Annibynnol

Iawndal am dderbyn mewnfudwyr sydd wedi ymddeol: Mae’r gost o dalu pensiynau a chostau ysbyty ar gyfer mewnfudwyr hŷn sydd wedi ymddeol yn sylweddol. Mae pensiynau yn allforiadwy, ac mae gwledydd annibynnol e.e. Iwerddon a Sbaen, yn delio â chostau gofal iechyd i fewnfudwyr o’r DU trwy drefnu taliadau “S1” gyda Llywodraeth y DU. Mae hyn yn gymhleth, ond o ystyried ein sefyllfa ddemograffig, byddai Cymru annibynnol yn disgwyl cyfraniad sylweddol tuag at hyn.
Gwella effeithlonrwydd cyllidol lleoliad swyddogaethau’r llywodraeth yng Nghymru: Mae talu gweision sifil sydd wedi eu lleoli yn Lloegr i’n llywodraethu nid yn unig yn arwain at benderfyniadau llai ffafriol i Gymru, ond hefyd yn colli treth incwm o’r cyflogau a dalwyd. Mae hyn yn berthnasol i lawer o swyddogaethau sy’n cael eu cyflawni “ar ran Cymru”, gan gynnwys agweddau ar amddiffyn.
Polisïau sy’n ffafrio busnesau lleol: Byddai’r sector breifat hefyd yn fwy effeithlon yn gyllidol os gellir bod mwy o weithgarwch masnachol yn cael ei gynnal gan gwmnïau sydd wedi’u lleoli yng Nghymru, ac sy’n talu trethi yn lleol. Fodd bynnag, mae polisïau’r DU yn ei gwneud hi’n anodd annog hyn, ac o ganlyniad, mae busnesau sydd â’u pencadlys y tu allan i Gymru yn parhau i ddominyddu ein heconomi heb gyfrannu’n digon at ein sylfaen dreth.
Telerau masnach: Nid yw fframweithiau’r DU yn caniatáu i Gymru dderbyn incwm priodol ar gyfer trosglwyddiadau ynni e.e. yn y ffordd y mae Iwerddon a Ffrainc yn ei wneud ar gyfer trydan. Mae hyn hefyd yn berthnasol i ddŵr, ac adnoddau eraill gan gynnwys y tir sy’n eiddo i Ystâd y Goron. Nid ydym yn gallu negodi drosom ein hunain, felly mae ein telerau masnach yn ofnadwy

Polisïau tymor hirach ar gyfer Cymru Annibynnol

Benthyg ar gyfer buddsoddiad: Mae trefniant presennol y DU wedi tanseilio buddsoddiad yn y sectorau cyhoeddus a phreifat yng Nghymru ers degawdau, gan gynnwys buddsoddiadau mewn ymchwil a datblygu, a phrin iawn yw’r cyfle i Lywodraeth Cymru fenthyca yn effeithlon ei hun i gefnogi buddsoddi. Mae hyn wedi cyfyngu’r opsiynau i ddatblygu seilwaith allweddol a allai annog twf fyddai’n lles i’n mantolenau cyllid a masnach. Mae’r diffyg buddsoddiad cyhoeddus yn ei dro yn tanseilio buddsoddiad preifat. Mae gan wlad annibynnol lawer mwy o opsiynau ar gyfer benthyca ar gyfer buddsoddiad, yn enwedig os oes ganddi ei harian ei hun.
Datblygu economaidd: Ychydig iawn o’r mecanweithiau economaidd sydd o fewn cyrraedd llywodraeth Cymru ar hyn o bryd fyddai’n gallu dylanwadu ar ddatblygiad ein heconomi. Er enghraifft, mae cyfyngiadau ar y cymorthdaliadau gallwn eu cynnig gan bod rhaid ystyried a fyddem yn rhoi mantais annheg i’n cwmnïau yn erbyn cystadleuaeth o fannau eraill yn y DU, mae hyn yn cyfyngu ar opsiynau Cymru i ganolbwyntio ar ddatblygu sectorau sy’n bwysig i ni. Rydym yn cael ein “gwahardd rhag ennill” i bob pwrpas. Mae gan wledydd anibynnol lawer mwy o opsiynnau realistig ar gyfer dylanwadu ar ddatblygiad eu heconomiau.

Mae’r drafodaeth yn parhau

Gobeithio bod yr uchod yn rhoi cipolwg ar yr hyn a ddylai fod yn bosibl yn y dyfodol, rhai uchafbwyntiau o’r hyn y dylem allu ei drafod er budd tegwch i’n gwlad, a sut i baratoi ar gyfer annibyniaeth. Mae llawer mwy, wrth gwrs, i’w wneud, a dylem fod yn ymwybodol nad yw’r materion hyn yn cael eu datrys yn awtomatig wrth i wlad ddod yn annibynnol, ond o leiaf mae gan wledydd annibynnol gyfle i fynd i’r afael â’r materion hyn. Os yw hyn yn peri peth ofn, cofiwch fod gan Gymru fanteision hefyd: tra bydd Lloegr a’r rhan fwyaf o Ewrop yn ymgymryd â phroblemau strategol diogelwch ynni, dŵr a bwyd, byddai Cymru annibynnol mewn sefyllfa gymharol gryf gan fod ganddi gyflenwad mewnol sylweddol o’r holl adnoddau hyn, felly byddai’r risgiau hynny’n is i ni.

Yr hyn sydd ei angen ar Gymru yw cynllunio da, data da am sut mae ein heconomi yn gweithio, a’r ewyllys wleidyddol i feddwl drosom ein hunain. Mae angen i ni allu gwneud penderfyniadau effeithlon sy’n addas i ni, yn hytrach na derbyn penderfyniadau a wneir ar ein rhan gan eraill. Bydd angen i’n gwleidyddion newydd fod â hyder a phenderfyniad i chwarae rhan mewn byd sy’n newid. Bydd modd gwneud rhai gwelliannau yn y cyfamser, fel datblygiad economi sylfaenol, ond yn y pen draw bydd rhaid i bawb feddwl yn fwy agored am annibyniaeth.

Ymunwch a ni i fod yn rhan o’r drafodaeth

Gŵyl Economeg yr Alban – Ydy Economeg yn rhy bwysig i’w adael i Economegwyr?

Tra’n bod ni yng Nghymru yn pendroni am alluoedd cyfyngedig ein Llywodraeth datganoledig, ac efallai yn cadw llygad ar ddiffygion cyllidol Cymru annibynnol, mae trafodaeth ar lefel llawer uwch yn digwydd yn yr Alban. Mae rhan sylweddol o’r drafodaeth yn cael ei arwain gan Scotonomics, gwefan a phodcast sy’n cael ei arwain gan William Thomson, ac sy’n canolbwyntio ar opsiynau amgen ar gyfer Alban annibynnol. Fe ymwelodd a Chymru ddiwedd Awst y llynedd, gan drefnu digwyddiad yn y Tramshed, Caerdydd, oedd yn cynnwys trafodaeth o MMT yng nghwmni Warren Mosler.

Uchafbwynt diweddaraf trafodaeth Scotonomics oedd Gŵyl Economeg yr Alban a gynhaliwyd yn Leith ger Caeredin y penwythnos diwethaf, gŵyl agored ar gyfer pawb oedd a diddordeb, ac oedd yn ffodus yn caniatáu mynychwyr o bell. Roedd yr ŵyl yn dangos yn glir cymaint ehangach y gall y drafodaeth fod na’r hyn rydyn ni wedi ei arfer ag ef yng Nghymru, ac roeddem yn cael ystyried y goblygiadau pellgyrhaeddol sy’n codi o’r ffaith nad ydy’n gwleidyddion wedi ystyried y darlun ehangach wrth wneud penderfyniadau strategol.

I roi syniad o ehangder y drafodaeth, dechreuwyd gyda throsolwg o’r gwahanol draddodiadau economeg, sy’n cynnwys y neoryddfrydiaeth rydyn ni wedi arfer ag ef, a hefyd yr ysgol Awstriaidd, Ôl-Keynesiaeth, “Institutionalism”, Economeg Amgylcheddol, Ffeminyddol, a Marxaidd, ac mae’r rhain i gyd yn rhoi goleuni newydd ar ein problemau ac atebion posibl. Roedd y drafodaeth yn fywiog gydag amrywiaeth o fynychwyr yn cael cyfle i gyfrannu.

Yn bersonol fe gefais fy synnu gan bŵer y dehongliad ffeminyddol o’r economi, cyfraniad gan Emma Holten oedd yn ffocysu ar mor ddibynnol mae economi gyfalafol ar gyfraniad di-dal gwragedd a theuluoedd i gynnal cyfranogwyr sy’n ennill y cyflogau, a hefyd y gwerth a geir o’r gofal a roddir i bobl sydd ag anghenion iechyd er enghraifft, buddsoddiad sydd ddim yn cael ei werthuso. Fe archebais gopi o “Deficit” ganddi er mwyn dysgu mwy am hyn.

Yn y pen draw mae’r drafodaeth bob amser yn dychwelyd at ein dehongliad o beth sydd yn werthfawr, a pham ein bod yn derbyn y pris diweddaraf, sy’n rif pendant ond ansefydlog ac anghytbwys, sydd i fod i gynrychioli gwerth. Ydy arian a phobl ar yr un ochr? Pan mae gennym fethiannau gwasanaethau sylfaenol, ac argyfwng amgylcheddol, mae’n rhaid dychwelyd ar y pynciau yma a herio’r cyngor rydyn ni yn ei dderbyn mewn ffordd ddeallus. Ydy’r gost rydyn ni’n ei gysylltu gyda goresgyn tlodi yn adlewyrchiad cywir? Ydyn ni wedi rhoi cost priodol ar yr anghydraddoldeb sydd yn ein cymdeithas? Ydyn ni’n rhoi digon o werth a chefnogaeth i’n democratiaeth?

Mae Cymru angen codi lefel y drafodaeth economaidd, mae angen i ni allu darganfod atebion ein hunain ar gyfer cwestiynau ymarferol ein byd. Roedd yr ŵyl yma’n dangos sut mae’r Alban yn datblygu’r drafodaeth i raddau pellach na Chymru ar hyn o bryd, mae gennym lawer i’w ddysgu ganddynt.

Einion Gruffudd

Blwyddyn Newydd Dda Bawb!

Mae arwyddion clir o newid drwy’r byd, ac yng Nghymru mae’r newid hwn yn gyfle i gymryd camau tuag at annibyniaeth. Gallwn ddisgwyl heriau gwahanol i’r arfer yn ystod yr ymgyrch etholiadol sydd yn agosáu’n sydyn. A fydd annibyniaeth i Gymru yn bwnc fydd yn cael ei osgoi, neu a fydd cyfle i ddatblygu’r drafodaeth?

Annibyniaeth flaengar ydy prif ffocws Melin Drafod – ffocws sy’n rhoi cyfle i annog trafodaeth adeiladol a chadarnhaol am y dyfodol. Mae digon o broblemau yn y byd, a digon o bobl yn cwyno amdanynt, ond gallwn hefyd weld gwerth mewn bod yn bositif, cychwyn sgyrsiau cyffrous am y posibiliadau sydd gennym, am ffyrdd o symud ymlaen a gwella ein gwlad, ein cymdeithas, ein byd, syniadau y gallwn eu cymryd fwy o ddifri.

Mae dwy blaid wleidyddol o bwys yng Nghymru eisoes yn dweud eu bod yn gefnogol i annibyniaeth, ac mae digon o bobl Cymru sydd yn chwilfrydig, felly amdani!

Fforddio Annibyniaeth i Gymru

Mae’r cwestiwn o fforddio Annibyniaeth wedi cael adfywiad, diolch i ymgyrch ar y cyfryngau cymdeithasol gan y Blaid Lafur yn ystod isetholiad Caerffili. Ymgyrch, gyda chefnogaeth ystadegau arwynebol gan Swyddfa Cymru, oedd yn honni bod Annibyniaeth i Gymru yn costio tua £7,000 i bob person, (gyda rhai amrywiadau) gyda’r bwriad amlwg o ddychryn pleidleiswyr. Yn naturiol, roeddem yn trafod tipyn ar hyn yn ystod rali Annibyniaeth Cymru yn y Rhyl ar 18 Hydref.

Mae’r ddadl ynglŷn a fforddio annibyniaeth wedi bod yn gur pen i gefnogwyr annibyniaeth ers blynyddoedd, ac o ddefnyddio ymadrodd cyfoes poblogaidd, mae’n bwnc sy’n byw yn “rent free” yn ein pennau, ac am reswm dilys gan mai dyma mae llawer o bobl yn ei ofyn os dywedwch wrthynt eich bod yn cefnogi annibyniaeth i Gymru.

Tra bod cefnogwyr annibyniaeth yn hapus gyda’r ddealltwriaeth bod pob gwlad arall yn gallu fforddio bod yn annibynnol, felly rhaid bod hynny’n wir am Gymru hefyd, nid yw hyn yn darbwyllo pobl llai sicr eu cefnogaeth, am mae’n ymddangos bod y rhan fwyaf ohonom wedi methu rhoi’n bys ar yr ateb sy’n rhoi hyder i amheuwyr.

Oherwydd hyn fe ymgymerodd llawer o bobl gyda’r pwnc yma gan gynnwys Melin Drafod yn 2023 : Gwireddu’r Gymru Anibynnol, gwaith oedd yn adeiladu ar astudiaeth o fwlch cyllidol Cymru gan John Doyle “The Fiscal Deficit in Wales” (2022), a hynny’n dilyn llawer o waith yn y maes gan Ganolfan Llywodraethiant Cymru. Er cymaint y symudodd y drafodaeth yma yn ei blaen yn y cyfnod yma, gwyddom nawr iddo symud ymhellach yn ei blaen yn hwyrach yn 2023 gyda chyhoeddiad papur gan Thibault Laurentjoye “Currency options for an Independent Wales”. Yn fy marn i mae papur Laurentjoye yn rhoi eglurhad clir o’r sefyllfa gyllidol Cymru anibynnol, ac yn ychwanegi cadernid i’r drafodaeth, ac mae’n ymddangos nad yw’r pwyntiau mae wedi eu gwneud wedi cael sylw digonol yn y mudiad annibyniaeth, efallai oherwydd amseriad cyhoeddi ei bapur.

Tra’n cyflwyno dadl gref dros i Gymru fabwysiadu ei harian ei hun, mae Laurentjoye hefyd yn fframio’r drafodaeth am y bwlch cyllidol mewn ffordd wahanol, gan egluro bod gan Gymru ddyled ddeuol, neu “twin deficits”, sef diffyg cyllidol a diffyg masnachol, y ddwy yn debyg o ran maint, ac hefyd yn ansicr yn ystadegol, hyd at efallai £13 Biliwn, neu dipyn yn llai os derbyniwn ddadleuon Doyle. Hefyd, mae ffigyrau mwy diweddar yn awgrymu bod sefyllfa fasnachol Cymru wedi cryfhau rhywfaint. Does dim sicrwydd wrth gwrs, mae pawb yn y maes yn pwysleisio gwendid y wybodaeth ystadegol sydd ar gael am economi Cymru.

Mae deall y gwahaniaeth rhwng y ddwy fantolen yn allweddol, ac un ffordd hwylus o’i egluro ydy trwy ystyried gwledydd ble mae’r darlun yn fwy cymysg, e.e. mae gan lawer o wledydd yn Ewrop, gan gynnwys yr Almaen a’r Eidal, gyfrifon positif mewn masnach gan eu bod yn allforio mwy na mae’n nhw’n mewnforio, ond cyfrifon negyddol, neu ddiffygion cyllidol gyda’u Llywodraethau. Enghraifft arall ydy Japan, sydd a diffyg cyllidol enfawr ond diffyg masnachol bychan heddiw, yn dilyn hanes cryf o allforio. Y gwahaniaeth ydy bod unrhyw ddyled yn y fantolen fasnachol yn ddyled i wledydd eraill, tra bod y “bwlch cyllidol” yn ddyled sydd ar y wlad iddi hi ei hun. Mae gan Brydain ddyledion ar y ddwy fantolen ac mae obsesiwn am yr un cyllidol fewnol yn tynnu sylw oddi ar yr un fasnachol.

Mae hyn yn allweddol o ystyried sut mae Cymru yn delio gyda’i sefyllfa pan mae’n ennill annibyniaeth. Mae Laurentjoye yn argymell bod Cymru yn sefydlu comisiynnau ar wahân i ddelio gyda’r mantoleni yma, un ar gyfer masnach ac un arall ar gyfer cyllid y wlad.

Oherwydd hyn, gallwn edrych ar y dewisiadau sydd gan Gymru anibynnol mewn goleuni gwahanol. Er enghraifft ar yr ochr fasnachol gallwn ystyried un datrysiad posibl, ble byddai Cymru annibynnol yn adeiladu morglawdd sylweddol i gynhyrchu trydan o’r llanw. Ni fyddai hyn o reidrwydd yn cau bwlch cyllid y Llywodraeth gan na allai’r Llywodraeth elwa llawer ohono, ni allai godi pris neu dreth uchel o’r cyflenwad yma ar wledydd eraill mewn marchnad gystadleuol, ond gallai gau’r bwlch masnachol yn sylweddol os byddai’n golygu bod pobl Cymru yn gweithio mwy ar gynnyrch y gellir ei allforio nag ynghynt. Dim ond awgrym yw hyn, ond mae’n darlunio’r glir beth allai ddigwydd pe bai mwy o fuddsoddiad yn cael ei gynllunio ar gyfer Cymru. Ein sefyllfa ar hyn o bryd yw nad oes digon o fuddsoddiad yng Nghymru, ac rydyn ni’n dioddef yn economaidd oherwydd hynny.

Pe baem am daclo’r bwlch cyllidol, gallem ystyried yr effaith anuniongyrchol o ail leoli ffwythiannau fel llywodraethu, y gwasanaeth sifil, gwasanaethau cyfreithiol ac amddiffyn er enghraifft i sicrhau eu bod yn digwydd y tu mewn i ffiniau Cymru. Byddai hynny’n sicrhau bod y staff perthnasol nid yn unig yn fwy ymwybodol o anghenion Cymru wrth wneud eu gwaith, ond hefyd yn talu trethi yng Nghymru ac o ganlyniad yn lleihau’r bwlch cyllidol. Mae hyn yn amlwg yn fwy effeithiol yn gyllidol na thalu gwlad arall i’n llywodraethu. Gallai polisi o’r fath gael ei weithredu yn fuan gan newid darlun y bwlch cyllidol yn sydyn.

Yr hyn sy’n amlwg felly ydy bod y cyfrifoldeb am unrhyw fwlch masnachol neu gyllidol yn gorwedd gyda Llywodraeth Cymru annibynnol, nid gyda’r dinasyddion. Mae’r ffigwr rydym wedi ei dderbyn am “gost” annibyniaeth yn anghywir ac hefyd yn amherthnasol. Bydd Cymru annibynnol yn fwy cymhleth, gyda mwy o gyfrifoldebau, a’r hyn bydd angen i ddinasyddion Cymru ei wneud, fel dinasyddion unrhyw wlad arall ddemocrataidd, ydy sicrhau eu bod yn ethol Llywodraeth sydd a chynlluniau priodol i sicrhau dyfodol ein gwlad. Bydd angen i lywodraeth Cymru annibynnol gael cynlluniau sy’n cynnwys buddsoddiad priodol yn ein gwlad ein hunain a hefyd gymryd cyfrifoldeb dros ble mae arian yn cael ei wario.

Mae hyn yn naid meddyliol anghyfarwydd i ni, nid yn unig oherwydd bod Llywodraeth Prydain yn cadw’r cyfrifoldebau yma oddi wrthym, ond hefyd oherwydd y cyd destun gwleidyddol economaidd rydyn ni ynddo ar hyn o bryd. Mae’n Llywodraeth Lafur bresennol mor ofnus o fwlch cyllidol Prydain fel ei bod yn anfodlon i weithredu i wneud unrhyw newid ymarferol i’n gwasanaethau, felly ni ddylem synnu at ei hamharodrwydd i ymgymryd a newidiadau mwy radical yng Nghymru. Serch hynny, mae wrth gwrs yn bosib gwneud newidiadau sy’n goresgyn y fath broblemau, dim ond ewyllys wleidyddol sydd ei angen. Mae’n edrych erbyn hyn fel bod pleidleiswyr, gyda chryn gyfiawnhad, yn chwilio am newidiadau mwy sylfaenol i’n cymdeithas a’n economi nag sy’n cael ei gynnig iddynt gan wleidyddiaeth Prydeinig traddodiadol, ac efallai hefyd eu bod yn llai ofnus na llawer o’r gwleidyddion.

Ymunwch a ni i fod yn rhan o’r drafodaeth

Cefnogi Annibyniaeth i Gymru

Wrth barhau ar hyd y llwybr tuag at annibyniaeth i Gymru, gyda’r byd gwleidyddol Cymreig nawr yn troi tuag at etholiadau’r Senedd ym mis Mai 2026, mae’r angen i ddatblygu syniadau blaengar sy’n dangos gwerth annibyniaeth yn fwy nag erioed.

Mae Melin Drafod wedi trefnu nifer o gyfarfodydd dros y flwyddyn ddiwethaf, ond yn y cyfnod nesaf byddwn yn cyhoeddi cyfres o flogiau fydd yn canolbwyntio ar themâu perthnasol, gan ddatblygu trafodaeth sy’n osgoi cyfyngiadau gwleidyddiaeth pleidiol.

Croeso i chi gysylltu â ni os ydych am gyfrannu i’r drafodaeth, a gwnewch yn siŵr nad ydych chi’n colli dim trwy gofrestru i’n rhestr ebost.

Uwchgynhadledd Democratiaeth

Uwchgynhadledd Fawr Democratiaeth

10yb, dydd Sadwrn, 8fed Chwefror

Soar, Merthyr Tudful

O gamwybodaeth gynyddol ar-lein i lygredd gwleidyddol a thwf yr adain dde eithafol, mae gwleidyddiaeth gynrychiadol yn wynebu heriau digynsail yn ein cenedl ni ynghyd â sawl un arall o amgylch y byd. Dewch i ddiwrnod o drin a thrafod mewn sgyrsiau grwpiau bach a mawr i lunio atebion i’r heriau ac i ail-ddychmygu democratiaeth ar gyfer y Gymru annibynnol i ddod.

Ymysg y siaradwyr bydd yr awdures Grace Blakeley, Heledd Fychan AS o Blaid Cymru, Arweinydd Plaid Werdd Cymru Anthony Slaughter, cyn-AS Cwm Cynon Beth Winter, y gohebydd ac awdur Will Hayward, AS Plaid Cymru Adam Price, Cadeirydd Cymdeithas yr Iaith Joseff Gnagbo, Naomi Hughes o YesCymru, a’r Aelod Senedd Llafur Mick Antoniw.

Gallwch chi weld amserlen y dydd yma.

Archeba dy docyn yma heddiw

Uwchgynhadledd ym Merthyr i drafod pryderon am ddemocratiaeth

Bydd ymgyrchwyr yn ymgynnull ym Merthyr Tudful fis nesaf i drafod yr heriau cynyddol sy’n wynebu democratiaeth o amgylch y byd.

[Pryna dy docyn yma heddiw]

Trefnir yr uwchgynhadledd gan y grŵp polisi Melin Drafod, er mwyn trin a thrafod pynciau megis y cynnydd mewn camwybodaeth a thwf yr adain dde eithafol.

Ymhlith y siaradwyr yn y digwyddiad a gynhelir yn Theatr Soar ym Merthyr Tudful fydd yr awdures Grace Blakeley, Aelod Senedd Llafur Mick Antoniw, yr awdur a gohebydd Will Hayward, Aelod Senedd Plaid Cymru Heledd Fychan a chyn-AS Cwm Cynon, Beth Winter.

Meddai Talat Chaudhri, Cadeirydd y grŵp polisi Melin Drafod:

“O gamwybodaeth gynyddol ar-lein i lygredd gwleidyddol a thwf yr adain dde eithafol, mae gwleidyddiaeth gynrychiadol yn wynebu heriau digynsail yn ein cenedl ni ynghyd â sawl cenedl arall o amgylch y byd. Bydd yr uwchgynhadledd yn gyfle i drafod ac i lunio atebion i’r heriau hynny ac i ail-ddychmygu democratiaeth ar gyfer y Gymru annibynnol i ddod.

“Mewn nifer o wledydd yn Ewrop a thu hwnt, nid oes amheuaeth bod democratiaeth fel yr ydym yn ei hadnabod hi dan fygythiad yn fwy nag ers cenedlaethau. Mae pob cam, boed yn fach neu’n fawr, yn gallu gwneud gwahanaeth. Mae angen i’n pleidiau gwleidyddol a’n cymdeithas sifil fod yn barod i wynebu’r bygythiad enfawr hwn.

Cynhelir yr uwchgynhadledd ar ddemocratiaeth ddydd Sadwrn 8 Chwefror 2025 yng Nghanolfan Soar ym Merthyr Tudful. Cewch ragor o fanylion a chyfarwyddiadau i archebu tocynnau drwy fynd i http://melindrafod.cymru/siop .

Uwchgynhadledd Fawr Democratiaeth

Uwchgynhadledd Fawr Democratiaeth

8.2.25

Canolfan Soar, Merthyr Tudful

Siaradwyr: Grace Blakeley, Mick Antoniw AS, Will Hayward, Heledd Fychan AS, Beth Winter ac eraill

Archebwch docyn yma.

Galw am gynllun arweinwyr i atal yr adain dde eithafol

Mae ymgyrchwyr wedi ysgrifennu at arweinwyr pleidiau yng Nghymru gan alw arnynt ffurfio cynllun i atal twf yr adain dde eithafol.

Yn yr ohebiaeth oddi wrth grŵp polisi Melin Drafod, gofynnir cyfres o gwestiynau am gynlluniau’r gwleidyddion i gryfhau democratiaeth a thaclo anghyfiawnder economaidd a chymdeithasol.

Rhwng 2016 a 2021, bu cynrychiolwyr nifer o bleidiau adain dde eithafol yn y Senedd, gan gynnwys UKIP a Phlaid Brexit.

Mae gwleiddydion a phleidiau adain dde eithafol wedi ennill etholiadau yn yr Eidal, Awstria, UDA, yr Iseldiroedd a nifer o wledydd eraill yn ddiweddar.

Mae arolygon barn yn awgrymu gallai Reform ennill seddi yn etholiadau Cymru yn 2026.

Meddai Talat Chaudhri, Cadeirydd grŵp polisi Melin Drafod:

“Mewn nifer o wledydd yn Ewrop a thu hwnt, nid oes amheuaeth bod democratiaeth fel yr ydym yn ei hadnabod hi dan fygythiad yn fwy nag ers cenedlaethau. Mae angen i’n pleidiau gwleidyddol a’n cymdeithas sifil sefyll i fyny i wynebu’r bygythiad enfawr hwn.

“Bydd rhai yn ystyried yr hyn sy’n digwydd yma yng Nghymru yn amherthnasol – ond dydyn ni ddim yn cytuno. Mae pob cam, boed yn fach neu’n fawr, yn gallu gwneud gwahanaeth. Mae pob dim yn werth ei wneud o ystyried difrifoldeb y sefyllfa. Felly mae dyletswydd foesol ar ein cynrychiolwyr a’n pleidiau i ymateb.

“Dyma’r amser i ddyfnhau a chryfhau strwythurau democrataidd ein gwlad, rhai mewnol y pleidiau ynghyd â’n cyfundrefnau etholiadol. Ond, yn ogystal, mae’n gwbl hanfodol i fynd i’r afael â’r anghyfartaledd incwm difrifol yng Nghymru a mewn llefydd eraill yn y byd. Dim ond drwy weithio ar bob lefel y llwyddwn ni daclo’r pleidiau adain dde eithafol a’u hideoleg hyll sy’n bygwth cynifer o’r bobl fwyaf bregus yn ein cymdeithas.

“Yn y Gymru annibynnol, bydd cyfle gennym ni greu amgylchfyd llawer iawn mwy agored a chroesawgar i fudwyr. Mae herio’r naratif gwrth-fewnfudo atgas bresennol nid yn unig y polisi moesol cywir, ond y peth gorau i’n heconomi a’n gwasanaethau cyhoeddus.”

Lleisiau 2026

Trafodaeth am yr agenda ar gyfer Llywodraeth nesaf Cymru wedi etholiadau’r Senedd yn 2026, a sut y dylai adeiladu tuag at annibyniaeth a gynhaliwyd ar 12 Hydref 2024 gyda Joseff Gnagbo, Cyng. Beca Roberts, Radha Nair-Roberts, Cyng. Elin Hywel, Keira Marshall a Leanne Wood