Categori: Trafodaethau

Ofn annibyniaeth? Rydym mewn ymgyrch etholiadol ble mae’n ymddangos bod cefnogwyr annibyniaeth Cymru yn osgoi’r pwnc, tra bod Unoliaethwyr yn ceisio hybu teimladau o ofn tuag at annibyniaeth. Mae’r Unoliaethwyr yn defnyddio math o “Project Fear”, tacteg bwerus sy’n atal meddwl hirdymor ystyrlon am y newid sydd ei angen i wella ein gwlad. Mae’n anodd gwrthsefyll diwylliant diog y grymoedd ceidwadol sydd mor benderfynol o gadw popeth fel y maent a’n hatal rhag meddwl “y tu allan i’r bocs”.

Un o ddulliau’r sefydliad unoliaethol o’n cadw mewn bocs ydy cyflwyno adroddiadau fel yr un yma gan Swyddfa Cymru sy’n fframio’r drafodaeth drwy gymharu, mewn ffordd anghytbwys, incwm a gesglir yng Nghymru yn unig yn erbyn gwariant a wariwyd ar ein rhan ledled y DU a thu hwnt, heb fod gennym fawr ddim rheolaeth drosto. Bydd y gwleidyddion cul hyn yn dehongli hyn yn ddifeddwl fel diffyg o tua £7,000 i bob un ohonom, ond dyma agwedd goruchwylwyr di-hid nad oes ganddyn nhw ddiddordeb mewn ystyried o ddifri beth sy’n bwysig a beth sydd ddim yn bwysig, beth sy’n bosibl a beth sydd ddim yn bosib, yn ein byd o newid parhaus.

Mae annibyniaeth yn syniad llawer mwy na hynny, yn syniad sydd â chyd-destun byd-eang lle mae anghydbwyseddau cymdeithasol cyfoeth, grym, a’r amgylchedd bellach yn anghynaladwy. Mae’n rhaid i’r byd, gan gynnwys y DU, newid. Gall hyn ddod â chyfleoedd a chanlyniadau gwell i Gymru, os gallwn ni feddwl a gweithio’n ddigon caled.

Allwn ni ddim fforddio osgoi’r pwnc hwn, waeth beth yw blaenoriaethau tymor byr ein gwleidyddion, ac er nad oes cynlluniau manwl ar gyfer annibyniaeth yn eu lle ar hyn o bryd. Mae’n drafodaeth allweddol wrth i ni ystyried cyfeiriad posibl ein gwlad. Mae rhai polisïau wedi eu hamlinellu isod, mewn ymgais i ddeall y darlun ehangach ac ymateb i rai o’r heriau sy’n ein hwynebu.

Polisïau tymor byr ar gyfer Cymru Annibynnol

• Iawndal am dderbyn mewnfudwyr sydd wedi ymddeol: Mae’r gost o dalu pensiynau a chostau ysbyty ar gyfer mewnfudwyr hŷn sydd wedi ymddeol yn sylweddol. Mae pensiynau yn allforiadwy, ac mae gwledydd annibynnol e.e. Iwerddon a Sbaen, yn delio â chostau gofal iechyd i fewnfudwyr o’r DU trwy drefnu taliadau “S1” gyda Llywodraeth y DU. Mae hyn yn gymhleth, ond o ystyried ein sefyllfa ddemograffig, byddai Cymru annibynnol yn disgwyl cyfraniad sylweddol tuag at hyn.
• Gwella effeithlonrwydd cyllidol lleoliad swyddogaethau’r llywodraeth yng Nghymru: Mae talu gweision sifil sydd wedi eu lleoli yn Lloegr i’n llywodraethu nid yn unig yn arwain at benderfyniadau llai ffafriol i Gymru, ond hefyd yn colli treth incwm o’r cyflogau a dalwyd. Mae hyn yn berthnasol i lawer o swyddogaethau sy’n cael eu cyflawni “ar ran Cymru”, gan gynnwys agweddau ar amddiffyn.
• Polisïau sy’n ffafrio busnesau lleol: Byddai’r sector breifat hefyd yn fwy effeithlon yn gyllidol os gellir bod mwy o weithgarwch masnachol yn cael ei gynnal gan gwmnïau sydd wedi’u lleoli yng Nghymru, ac sy’n talu trethi yn lleol. Fodd bynnag, mae polisïau’r DU yn ei gwneud hi’n anodd annog hyn, ac o ganlyniad, mae busnesau sydd â’u pencadlys y tu allan i Gymru yn parhau i ddominyddu ein heconomi heb gyfrannu’n digon at ein sylfaen dreth.
• Telerau masnach: Nid yw fframweithiau’r DU yn caniatáu i Gymru dderbyn incwm priodol ar gyfer trosglwyddiadau ynni e.e. yn y ffordd y mae Iwerddon a Ffrainc yn ei wneud ar gyfer trydan. Mae hyn hefyd yn berthnasol i ddŵr, ac adnoddau eraill gan gynnwys y tir sy’n eiddo i Ystâd y Goron. Nid ydym yn gallu negodi drosom ein hunain, felly mae ein telerau masnach yn ofnadwy

Polisïau tymor hirach ar gyfer Cymru Annibynnol

• Benthyg ar gyfer buddsoddiad: Mae trefniant presennol y DU wedi tanseilio buddsoddiad yn y sectorau cyhoeddus a phreifat yng Nghymru ers degawdau, gan gynnwys buddsoddiadau mewn ymchwil a datblygu, a phrin iawn yw’r cyfle i  Lywodraeth Cymru fenthyca yn effeithlon ei hun i gefnogi buddsoddi. Mae hyn wedi cyfyngu’r opsiynau i ddatblygu seilwaith allweddol a allai annog twf fyddai’n lles i’n mantolenau cyllid a masnach. Mae’r diffyg buddsoddiad cyhoeddus yn ei dro yn tanseilio buddsoddiad preifat. Mae gan wlad annibynnol lawer mwy o opsiynau ar gyfer benthyca ar gyfer buddsoddiad, yn enwedig os oes ganddi ei harian ei hun.
• Datblygu economaidd: Ychydig iawn o’r mecanweithiau economaidd sydd o fewn cyrraedd llywodraeth Cymru ar hyn o bryd fyddai’n gallu dylanwadu ar ddatblygiad ein heconomi. Er enghraifft, mae cyfyngiadau ar y cymorthdaliadau gallwn eu cynnig gan bod rhaid ystyried a fyddem yn rhoi mantais annheg i’n cwmnïau yn erbyn cystadleuaeth o fannau eraill yn y DU, mae hyn yn cyfyngu ar opsiynau Cymru i ganolbwyntio ar ddatblygu sectorau sy’n bwysig i ni. Rydym yn cael ein “gwahardd rhag ennill” i bob pwrpas. Mae gan wledydd anibynnol lawer mwy o opsiynnau realistig ar gyfer dylanwadu ar ddatblygiad eu heconomiau.

Mae’r drafodaeth yn parhau

Gobeithio bod yr uchod yn rhoi cipolwg ar yr hyn a ddylai fod yn bosibl yn y dyfodol, rhai uchafbwyntiau o’r hyn y dylem allu ei drafod er budd tegwch i’n gwlad, a sut i baratoi ar gyfer annibyniaeth. Mae llawer mwy, wrth gwrs, i’w wneud, a dylem fod yn ymwybodol nad yw’r materion hyn yn cael eu datrys yn awtomatig wrth i wlad ddod yn annibynnol, ond o leiaf mae gan wledydd annibynnol gyfle i fynd i’r afael â’r materion hyn. Does dim angen i hyn fod yn gost i unrhyw unigolyn, ond os yw hyn yn dal i beri peth ofn, cofiwch fod gan Gymru fanteision hefyd: tra bydd Lloegr a’r rhan fwyaf o Ewrop yn ymgymryd â phroblemau strategol diogelwch ynni, dŵr a bwyd, byddai Cymru annibynnol mewn sefyllfa gymharol gryf gan fod ganddi gyflenwad mewnol sylweddol o’r holl adnoddau hyn, felly byddai’r risgiau hynny’n is i ni.

Yr hyn sydd ei angen ar Gymru yw cynllunio da, data da am sut mae ein heconomi yn gweithio, a’r ewyllys wleidyddol i feddwl drosom ein hunain. Mae angen i ni allu gwneud penderfyniadau effeithlon sy’n addas i ni, yn hytrach na derbyn penderfyniadau a wneir ar ein rhan gan eraill. Bydd angen i’n gwleidyddion newydd fod â hyder a phenderfyniad i chwarae rhan mewn byd sy’n newid. Bydd modd gwneud rhai gwelliannau yn y cyfamser, fel datblygiad economi sylfaenol, ond yn y pen draw bydd rhaid i bawb feddwl yn fwy agored am annibyniaeth.

Ymunwch a ni i fod yn rhan o’r drafodaeth

Tra’n bod ni yng Nghymru yn pendroni am alluoedd cyfyngedig ein Llywodraeth datganoledig, ac efallai yn cadw llygad ar ddiffygion cyllidol Cymru annibynnol, mae trafodaeth ar lefel llawer uwch yn digwydd yn yr Alban. Mae rhan sylweddol o’r drafodaeth yn cael ei arwain gan Scotonomics, gwefan a phodcast sy’n cael ei arwain gan William Thomson, ac sy’n canolbwyntio ar opsiynau amgen ar gyfer Alban annibynnol. Fe ymwelodd a Chymru ddiwedd Awst y llynedd, gan drefnu digwyddiad yn y Tramshed, Caerdydd, oedd yn cynnwys trafodaeth o MMT yng nghwmni Warren Mosler.

Uchafbwynt diweddaraf trafodaeth Scotonomics oedd Gŵyl Economeg yr Alban a gynhaliwyd yn Leith ger Caeredin y penwythnos diwethaf, gŵyl agored ar gyfer pawb oedd a diddordeb, ac oedd yn ffodus yn caniatáu mynychwyr o bell. Roedd yr ŵyl yn dangos yn glir cymaint ehangach y gall y drafodaeth fod na’r hyn rydyn ni wedi ei arfer ag ef yng Nghymru, ac roeddem yn cael ystyried y goblygiadau pellgyrhaeddol sy’n codi o’r ffaith nad ydy’n gwleidyddion wedi ystyried y darlun ehangach wrth wneud penderfyniadau strategol.

I roi syniad o ehangder y drafodaeth, dechreuwyd gyda throsolwg o’r gwahanol draddodiadau economeg, sy’n cynnwys y neoryddfrydiaeth rydyn ni wedi arfer ag ef, a hefyd yr ysgol Awstriaidd, Ôl-Keynesiaeth, “Institutionalism”, Economeg Amgylcheddol, Ffeminyddol, a Marxaidd, ac mae’r rhain i gyd yn rhoi goleuni newydd ar ein problemau ac atebion posibl. Roedd y drafodaeth yn fywiog gydag amrywiaeth o fynychwyr yn cael cyfle i gyfrannu.

Yn bersonol fe gefais fy synnu gan bŵer y dehongliad ffeminyddol o’r economi, cyfraniad gan Emma Holten oedd yn ffocysu ar mor ddibynnol mae economi gyfalafol ar gyfraniad di-dal gwragedd a theuluoedd i gynnal cyfranogwyr sy’n ennill y cyflogau, a hefyd y gwerth a geir o’r gofal a roddir i bobl sydd ag anghenion iechyd er enghraifft, buddsoddiad sydd ddim yn cael ei werthuso. Fe archebais gopi o “Deficit” ganddi er mwyn dysgu mwy am hyn.

Yn y pen draw mae’r drafodaeth bob amser yn dychwelyd at ein dehongliad o beth sydd yn werthfawr, a pham ein bod yn derbyn y pris diweddaraf, sy’n rif pendant ond ansefydlog ac anghytbwys, sydd i fod i gynrychioli gwerth. Ydy arian a phobl ar yr un ochr? Pan mae gennym fethiannau gwasanaethau sylfaenol, ac argyfwng amgylcheddol, mae’n rhaid dychwelyd ar y pynciau yma a herio’r cyngor rydyn ni yn ei dderbyn mewn ffordd ddeallus. Ydy’r gost rydyn ni’n ei gysylltu gyda goresgyn tlodi yn adlewyrchiad cywir? Ydyn ni wedi rhoi cost priodol ar yr anghydraddoldeb sydd yn ein cymdeithas? Ydyn ni’n rhoi digon o werth a chefnogaeth i’n democratiaeth?

Mae Cymru angen codi lefel y drafodaeth economaidd, mae angen i ni allu darganfod atebion ein hunain ar gyfer cwestiynau ymarferol ein byd. Roedd yr ŵyl yma’n dangos sut mae’r Alban yn datblygu’r drafodaeth i raddau pellach na Chymru ar hyn o bryd, mae gennym lawer i’w ddysgu ganddynt.

Einion Gruffudd